Zelf ben ik niet zo vaak nerveus, dat is een van de voordelen van ouder worden. Diensten heb ik vaak genoeg gedaan. In een sollicitatiegesprek red ik mezelf wel. En de tijd dat ik een proefwerk niet had voorbereid ligt gelukkig ver achter me. Geen reden dus voor nervositeit.
Toch lijdt deze samenleving daar wel aan. Dat was tenminste eind vorig jaar de conclusie van een onderzoek van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS). Daarbij vielen stevige woorden. ‘We leven in een hypernerveuze samenleving waarin prestatiedruk, versnelling en individualisme zijn doorgeschoten en het welzijn van jong en oud bedreigen’.
De gevolgen waren volgens de RVS dan ook niet mals. De helft van de bevolking heeft mentale klachten of een burn-out. Jongeren bezwijken onder prestatiedruk. En de zorgkosten om ons allemaal een beetje op de been te houden gieren met 18 miljard euro de pan uit. Een oplossing had de Raad gelukkig ook: vertragen, ontspannen, de rem erop. En: meer lege tijd.
Nu kunnen we moeilijk ontkennen dat we onszelf opjagen. Een gewone fiets heeft niemand nog, elektrisch is de norm. Wie zelf kookt is gek, want in de supermarkt staat alles kant en klaar. En ChatGPT schrijft alles wat we willen. Binnen een minuut, en zonder fouten.
Ik deel dus in ieder geval de conclusie van de RVS dat wij leven in een veel te hoog tempo. We werken thuis en we vergaderen online omdat dat zo efficiënt is. Kleding kopen we via internet, want een winkel kost tijd. En afvallen moet meteen, anders nemen we pillen.
De RVS adviseert dus: vertragen, ontspannen en de rem erop. Een goed plan, lijkt me. Maar meer lege tijd? Dat nu juist niet. Want de enige reden dat wij – bij voorkeur digitaal – ons tempo zo opschroeven, is dat we daarna – als we klaar zijn – onszelf kunnen overgeven aan andere digitale geneugten. Telefoon. Facebook. iPad. Netflix. TikTok. Smartwatch. Insta.
De paradox van onze digitale tijd is dat wij tijd winnen om die daarna nog harder te verliezen. Japke-d. Bouma bepleitte recent in de NRC dan ook dat we niet méér lege tijd nodig hebben, maar juist minder. We moeten wandelen, lezen en koken. Tijd maken voor ouders, vrienden en vreemden. Voor eten, winkelen en denken. En op bezoek gaan bij buren, elkaar en onszelf.
Moeten we dan terug naar het telraam en de bakelieten telefoon (die ik trouwens nog steeds bezit)? Welnee, dat kan niet eens. Maar we moeten wel terug naar onszelf. Minder scrollen, meer ademen. Geen leger bestaan, maar een gevuld bestaan. Eigenlijk moeten we gewoon weer een beetje leren léven. En dat lijkt me een goed voornemen voor een nieuw jaar.
Mocht daaraan behoefte bestaan, dan kunt u zonder toestemming de column overnemen in kerkblad of op website.